Sıfır Atık Çalışmaları
Sıfır Atık Çalışmaları
Sıfır Atık Çalışmaları
Sıfır atık çalışmaları ile ilgili bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.
"Sıfır Atık"; döngüselliğe dayalı bir kaynak ve atık yönetimi yaklaşımıdır. Sürdürülebilir üretim ve tüketim alışkanlıklarını teşvik eder, kaynakların verimli kullanılmasını destekler.
İsrafın önlenmesini, atığın azaltılmasını, yeniden kullanımını ve geri dönüştürülmesini savunan bu yaklaşım; sosyal dayanışmanın geliştirilmesi de dahil olmak üzere olumlu sosyo-ekonomik sonuçlara ulaşılmasına yardımcı olur. (T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2019)
12.07.2019 tarihli Sıfır Atık Yönetmeliği
Üretim, tüketim ve hizmet süreçlerinde atık oluşumunun önlenmesi veya azaltılması, yeniden kullanıma öncelik verilmesi ve oluşan atıkların kaynağında ayrı biriktirilerek toplanması hedeflenir. Geri dönüşüm ve geri kazanım süreçleriyle bertarafa gidecek atık miktarı azaltılır; çevre, insan sağlığı ve tüm kaynakların korunması esastır.
Hedeflenen çıktılar
- İsrafın önlenmesi
- Atık oluşumunun önlenmesi
- Atık oluşumunun azaltılması
- Atıkların kaynağında ayrıştırılması
- Atığın yeniden kullanılması
- Sürdürülebilir üretim ve tüketim alışkanlıklarının teşvik edilmesi
- Geri dönüşüm ile kazanımının sağlanması
Sıfır Atık Projesinin Gelişimi
Yıllara yayılan adımlar
Başlangıç
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Sıfır Atık Projesi başlatıldı.
Mevzuat Güncellemeleri
Plastik poşetlerin ücretlendirilmesi, geri kazanım katılım payı ve depozito-iade sistemi için düzenlemeler yapılarak aşamalı geçiş sağlandı.
Yönetmelik ve Kılavuzlar
"Sıfır Atık Yönetmeliği" yayımlandı. Kurumlarda sistem kurulumu için uygulama kılavuzları paylaşılırken yerel yönetimlerin yükümlülükleri tanımlandı.
Uygulama ve Merkezler
Atık Getirme Merkezlerinin kurulması ve işletilmesine dair usul ve esaslar yayımlandı; uygulamalar sahada yaygınlaştırıldı.
Sıfır Atık Belgemiz
Temel Seviye belge ve uygulamalar
Bayraklı Belediyesi olarak hizmet binalarımız için 2020 yılında İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne yaptığımız başvuru sonucu Temel Seviyede Sıfır Atık Belgesini almaya hak kazandık. Hizmet binalarımızda oluşan atıklar ayrı olarak toplanmakta ve lisanslı firmalara teslim edilmektedir.
İlçe düzeyinde Sıfır Atık Belgesi almak için gerekli çalışmalar devam etmektedir. Uygulamalar sahadaki vatandaşlarımızın katılımını güçlendirecek şekilde kademeli olarak genişletilmektedir.
Atık Hiyerarşisi
Öncelikli adımlar ve tanımlar
Şekil 1'de aşağıdan yukarıya çıkıldıkça sürdürülebilirlik ve çevresel katkı artar. Atık Yönetimi Yönetmeliği (2015, madde 4) çerçevesinde tanımlanan kavramlar aşağıdadır:
Önleme
Ürünlerin yeniden kullanılması veya kullanım ömürlerinin uzatılmasıyla atık miktarının azaltılması ve atık haline gelmeden önce zararlı etkilerin en aza indirilmesi için alınan tedbirler.
Yeniden kullanım
Ürünlerin ya da atık olmayan bileşenlerin tasarlandığı şekilde aynı amaçla tekrar kullanıldığı işlemler.
Geri dönüşüm
Enerji geri kazanımı veya dolgu hariç, atıkların işlenerek ürün, malzeme ya da maddeye dönüştürülmesi; süreçte ürün bileşenlerinin özellik ve fonksiyonları kaybolabilir.
Geri kazanım
Atıkların, piyasada ya da tesiste kullanılan maddelerin yerine ikame edilecek şekilde faydalı bir amaç için kullanıma hazır hale getirilmesi.
Bertaraf
Geri kazanım olarak kabul edilmeyen işlemler; enerji elde etmek için yakma veya güvenli depolama gibi yöntemleri kapsar.
Atık yönetimi; oluşumunun önlenmesi, kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması, türüne göre ayrılması, toplanması, geçici depolanması, taşınması, geri dönüşümü, enerji geri kazanımı dahil geri kazanılması ve bertarafı ile sonrasında izleme ve denetimi kapsar. Hiyerarşinin temelinde "üretici sorumluluğu" bulunur.
Birincil öncelik atıkların üretim aşamasında önlenmesi ve miktarının azaltılmasıdır. Yeniden kullanım, geri dönüşüm ve enerji geri kazanımı ikinci sırada; geri kazanımı olmayan atıkların çevreye zarar vermeden bertarafı ise son seçenek olmalıdır. Ulusal Geri Dönüşüm Strateji Belgesi ve Eylem Planı 2014-2017
Geri Dönüşüm Nedir?
Döngüye geri kazandırılan kaynaklar
Geri dönüşüm; kullanım dışı kalan atık malzemelerin çeşitli yöntemlerden geçirilerek ikincil hammadde olarak üretim sürecine yeniden dahil edilmesidir. Sürdürülebilirliğin önemli bir parçası olarak azaltım ve yeniden kullanım adımlarını tamamlar.
Tüketimi ve tek kullanımlık ürünleri azaltarak atık oluşumunu kaynağında düşür.
Dayanıklı ürünleri tamir ederek veya tekrar kullanarak ömürlerini uzat.
Kaynağında ayrıştırıp geri dönüşüm süreçlerine kazandırarak hammadde döngüsüne geri al.
Geri Dönüşüme Kazandırılabilecek Atık Türleri
Ambalaj atıklarından başlayarak
Ürünün tüketiciye ulaştırılması sürecinde kullanılan ve kullanım ömrü dolduğunda ortaya çıkan ambalajlar; kağıt, metal, cam, plastik ve kompozit içerikleriyle geri dönüşüm potansiyeli yüksek malzemelerdir.
Ambalaj Atıkları
Kağıt, metal, cam, plastik ve kompozit ürünlerin kullanıldıktan sonra geri kullanım potansiyeli yüksek kısımlarıdır. Karışık ambalaj atıkları mavi konteyner veya kumbaralarda toplanabilir.
Kaynağında Ayrı Toplama
Türlerine göre iç mekan kutularında veya mobil atık getirme merkezlerinde ayrıştırılarak biriktirilebilir. Yönetmeliğe uygun ekipman renkleri ve atık kodları ilçede uygulanmaktadır.
Lisanslı Teslimatlar
Biriktirilen ambalaj atıkları, çevre yönetmeliklerine uygun şekilde lisanslı firmalara teslim edilerek geri dönüşüm sürecine dahil edilir.
Toplama ekipmanı rengi ve kodu
Sıfır Atık Yönetmeliğine göre kaynağında ayrı toplanması gereken her ambalaj türü için renk kodları tanımlıdır. İlçemizde yönetmeliğe uygun mavi konteyner, kumbara ve iç mekan kutuları yerleştirilmektedir; mobil atık getirme merkezleri de ayrıştırmayı destekler.
Belediyemiz ambalaj atıkları ekipmanları ve noktaları
Saha yerleşimleri ve toplama periyotları
Tüm ekipmanlar, anlaşmalı lisanslı firma ekipleri tarafından belediyenin belirlediği periyotlarla toplama noktalarından (sokaklar, kurumlar, işletmeler, hastaneler, AVM vb.) boşaltılır. Aşağıda kullanılan ekipman türleri ve özellikleri yer alır.
İç mekan kutuları
Talep edilen noktalara saha ekiplerimiz tarafından bırakılan, ikili sistem veya türlere göre ayrılmış biçimde kullanılabilen kutular.
- Belediye veya lisanslı firma tarafından sağlanır; kurum, işletme ve ortak alanlara yerleştirilir.
- Karışık ambalaj ya da kağıt, plastik, metal, cam gibi türlere göre ayrı ekipmanlarla toplanabilir.
Mavi geri dönüşüm konteynerleri
Dış mekanda kullanılan, 770 litre kapasiteli konteynerler; plastik, cam, kağıt, metal ve kompozit atıkları karışık toplar.
- Karışık ambalaj atığı için 2'li toplama sistemi uygulanır.
- Sokaklar, siteler ve ortak alanlarda konumlanır.
Mavi kumbara
600 litre kapasiteli, kilitli kumbaralar; ambalaj atıklarını karışık toplar. 2023'te 50 adet konumlandırıldı, yeni noktalar ekleniyor.
- Güvenli kilitli yapı ve düzenli toplama periyotları.
- Ana cadde ve yoğun yaya noktalarına yerleştirildi.
Cam kumbaraları
İlçede 98 adet cam kumbara bulunur; her ekipmanda takip için kumbara numarası yer alır.
- Cam, geri dönüşüm tesisinde şeffaf ve renkli ayrılır; temizlenir, eritilir ve yeniden cam üretilir.
- Porselen, fayans, ayna, ampul ve floresan gibi maddeler kutulara atılmamalıdır; erimez ve camın geri dönüşümüne zarar verir.
Mobil Atık Getirme Merkezi
Toplam 4 adet mobil merkez: 3 adet 2. sınıf (7 bölmeli), 1 adet 3. sınıf (5 bölmeli). Ambalaj, bitkisel yağ, pil ve elektronik atıklar için çok bölmeli toplama.
- Atık türlerine göre ayrıştırma imkanı sunar.
- Mahalle ölçeğinde erişimi artırmak için konumlandırılır.
1. Sınıf Atık Getirme Merkezi
Atık Getirme Merkezi Tebliğine uygun, 13 kategori konteynerli tesis; ilçeden toplanan atıklar türlerine göre ayrılıp geçici depolanır.
- Bayraklı Belediyesi Doğançay şantiyesi sınırlarında, İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Müdürlüğüne bağlı çalışır.
- Adres: Bayraklı Belediyesi Fen İşleri Şantiyesi, Doğançay Mahallesi 7355 Sokak No:225 Bayraklı / İzmir.
Ambalaj atıklarının geri dönüşümü neden önemlidir?
Sürdürülebilirlik ve ekonomi için kazanımlar
Doğal kaynakların korunması: Daha az hammadde kullanımı ile ekosistemlerin desteklenmesi.
Enerji tasarrufu: Örneğin alüminyum geri dönüşümünde ham üretime göre %95'e varan enerji tasarrufu.
Atık depolama alanlarının azalması: Düzenli depolama alanlarına giden atık miktarının düşürülmesi.
Sıfır atık hedefi: Atıkların değere dönüştürülerek çöpe gitmesinin önlenmesi.
Ekonomik katkı: Geri dönüşüm tesisleri yeni ürün üreterek istihdam ve ekonomik değer yaratır.
Karbonsuzlaştırma: Üretim süreçlerine kıyasla daha düşük karbon ayak izi.
Toplum bilincini artırma: Ayrıştırma ve geri dönüşüme katılım kültürünü güçlendirir.
Geri kazanımda tasarruf etkisi
1 ton atık geri dönüştürüldüğünde
Kağıt, plastik, metal ve cam için sağlanan enerji, hammadde ve depolama tasarrufları aşağıdadır.
Kağıt - Karton
1 ton kağıt atık geri dönüştürüldüğünde:
- 4100 kWh enerji tasarrufu
- 2.5 m3 depolama alanı kazanımı
- 28 m3 su tasarrufu
- 177 kg daha az sera gazı salınımı
- 17 ağacın kesilmesi önlenir
- 20 ailenin aylık elektrik enerjisi karşılanabilir
Plastik
1 ton plastik atık geri dönüştürüldüğünde:
- 16.3 varil petrol karşılığı tasarruf
- 5774 kWh enerji tasarrufu
- 23 m3 depolama alanı kazanımı
- 41 kg daha az sera gazı salınımı
Metal
1 ton metal atık geri dönüştürüldüğünde:
- 1.8 varil petrol karşılığı tasarruf
- 642 kWh enerji tasarrufu
- 3 m3 depolama alanı kazanımı
- 95 kg daha az sera gazı salınımı
Cam
1 ton cam atık geri dönüştürüldüğünde:
- 0.12 varil petrol karşılığı tasarruf
- 42 kWh enerji tasarrufu
- %30 hammadde tasarrufu
- 1.5 m3 depolama alanı kazanımı
- 30 kg daha az sera gazı salınımı
Atık piller
Ayrı toplama ve güvenli yönetim
Alkalin, çinko, lityum gibi şarj edilmeyen; nikel kadmiyum ve lityum iyon gibi şarj edilebilen piller kullanım ömrünü tamamladığında atık pil sayılır. Onarılarak tekrar kullanım mümkün değildir; evsel atıklardan ayrı toplanmalıdır.
Geri dönüşümün amaçları
- Alıcı ortamları atık pillerden doğabilecek zararlı emisyonlardan korumak.
- Ağır metallerin toprağa veya suya karışmasını önlemek.
- Nikel, kobalt, kadmiyum gibi değerli metalleri geri dönüştürerek ekonomik kazanç sağlamak.
Neden ayrı toplanmalı?
- Tek bir kalem pildeki 0.0005 gram cıva yaklaşık 600 bin litre içme suyunu kirletebilir; 11 kişinin yıllık ihtiyacına zarar verir.
- 1 adet kalem pil yaklaşık 5 ton toprağı kirletebilir.
- Ateşe atmak, su kaynaklarına bırakmak veya toprağa gömmek kabın delinip metal ve kimyasalların sızmasına yol açar.
Atık pilim var, ne yapmalıyım?
- Atık pilleri evsel atıklardan ayrı biriktirin; muhtarlık, semt evi ve mobil atık getirme merkezlerindeki toplama kutularına bırakın.
- Okul, kurum veya site için atık pil kutusu talebini müdürlüğe iletebilirsiniz; uygun görülürse ekiplerce teslim edilir.
- Toplanan piller 1. Sınıf Atık Getirme Merkezinde tartılır, planlama dahilinde TAP yetkililerine teslim edilir.
- Bilgi ve teslim talepleri için Bayraklı Belediyesi 477 20 00 hattı veya Halkla İlişkiler Müdürlüğü üzerinden başvuru yapılabilir.
- Okullar arası Atık Pil Toplama Kampanyası her yıl duyurulur; toplanan piller listelenip TAP Derneğine tutanakla teslim edilir.
Toplama ve teslim
İlçede toplanan piller TAP Derneğine protokol kapsamında teslim edilir. Okullar arası ödüllü Atık Pil Toplama Kampanyası her eğitim yılının başında duyurulur; toplanan piller listelenip TAP yetkililerine tutanakla teslim edilir.
Bitkisel atık yağlar
Kaynağında ayrı toplama ve teslim
Ayçiçeği, zeytinyağı, mısırözü, soya ve kanola gibi bitkisel kaynaklı yağlar ile son kullanma tarihi geçmiş katı veya sıvı yağlar bu gruptadır. Kızartma sırasında yüksek sıcaklıkta okside olan yağlar tekrar kullanılmamalı, bitkisel atık yağ olarak biriktirilmelidir.
Bu gruba giren yağlar
- Ayçiçeği yağı
- Zeytinyağı
- Mısırözü yağı
- Soya, kanola gibi bitkisel kaynaklı sıvı yağlar
- Son kullanma tarihi geçmiş bitkisel kaynaklı katı ve sıvı yağlar
Çevre ve altyapı etkileri
- Lavaboya dökülen yağlar boru kesitini daraltır, altyapı maliyetlerini ve arıtma yükünü artırır.
- Su yüzeyini kaplayarak oksijen geçişini engeller; balık ölümlerine neden olur.
- 1 litre atık yağ yaklaşık 1 milyon litre temiz suyu kirletir.
- Toprağın yapısını bozarak yer altı sularına karışır; doğrudan yakıldığında hava kirliliğine yol açar.
Yasal gereklilikler ve teslim
- Bitkisel atık yağlar kaynağında ayrı biriktirilmeli ve lisanslı geri kazanım tesislerine veya izinli toplayıcılara verilmelidir.
- Lokanta, restoran, kafe, otel vb. işletmeler lisanslı firma ile yıllık sözleşme yapmalı ve teslim makbuzlarını EÇBS'ye işlemelidir.
- Kızartma yağları yüksek sıcaklıkta okside olur; tekrar kullanımı sağlık açısından uygun değildir, atık yağ olarak biriktirilmelidir.
Toplama süreci
İlçe sınırlarındaki lokanta, restoran, kafe ve otellerin lisanslı firmalarla yıllık sözleşme yapması gerekir; teslim makbuzları EÇBS sistemine işlenmelidir. Lisanslı toplayıcılarca alınan yağlar çevre mevzuatına uygun geri kazanım tesislerine gönderilir.
Bitkisel atık yağım var, ne yapmalıyım?
Teslim seçenekleri ve güvenli taşıma
5 litre ve üzeri
Evsel kaynaklı 5 litre ve üzerindeki bitkisel atık yağ için 477 20 00 numaralı hattan müdürlüğe ulaşabilirsiniz; lisanslı firmaya ilettiğimiz talep sonrası adresinizden teslim alınır.
5 litrenin altı
Daha düşük miktarlar için en yakın mobil atık getirme merkezi, semt evi veya muhtarlıkta bulunan bitkisel atık yağ ekipmanlarına bırakabilirsiniz.
Dikkat
Atık yağınızı dökülme ve kırılmalara karşı ağzı sıkıca kapalı plastik kaplarda teslim noktasına kadar saklayın.
Atık yağınızı dökülme ve kırılmalara karşı korumak için teslim noktasına kadar plastik kaplarda ve ağzı sıkıca kapalı şekilde saklayın.
Bitkisel Atık Yağ Geri Kazanımı
Enerjiye dönüşen kaynak
Bitkisel atık yağlar, biyoenerji kapasitesi sayesinde elektrik enerjisine veya biyodizel yakıta dönüştürülebilir; fosil yakıt ihtiyacını ve sera gazı salımlarını azaltır.
Biyoenerji kapasitesiyle elektrik enerjisine dönüştürülebilir, yenilenebilir enerji kaynağı oluşturur.
Biyodizel üretimi mümkündür; fosil dizel yakıtlara kıyasla daha az sera gazı emisyonu sağlar ve karbon ayak izini azaltır.
Bitkisel yağlardan üretilen biyodizel sürdürülebilirdir, ithal fosil yakıt ihtiyacını düşürür.
Atık elektrikli ve elektronik eşyalar (AEEE)
Ayrı biriktirme ve güvenli teslim
Kullanım değeri kalmayan elektrikli ve elektronik cihazlar AEEE kapsamındadır. Ağır metallerin çevreye karışmaması için ayrı toplanır; lisanslı kuruluşlara teslim edilir.
Neden ayrı toplanır?
- Kullanım değeri kalmayan veya çalışmayan tüm elektrikli ve elektronik cihazlar AEEE kapsamındadır.
- İçeriğindeki kurşun, cıva, kadmiyum gibi ağır metaller çevreye karıştığında toprak ve suyu kirletir; insan sağlığına olumsuz etki eder.
Floresan lambalar
- Floresan lambalar tehlikeli atık sınıfındadır; fosfor, cıva ve cam içerir.
- Kırılmaları halinde ortam havalandırılmalı, cam kırıkları el değmeden toplanmalıdır.
- Bir floresan lambadaki cıva 30 ton suyu kirletebilir; kırılmadan teslim edilmelidir.
Atık elektrikli/elektronik eşyam var, ne yapmalıyım?
- Atık önleme için öncelik tamirat; atık hale gelirse diğer atıklardan ayrı biriktirin.
- Size en yakın mobil atık getirme merkezi veya bağlı olduğunuz muhtarlığa bırakabilirsiniz.
- 477 20 00 numaralı telefondan müdürlüğe ulaşarak adresinizden teslim için randevu oluşturabilirsiniz.
- Toplanan AEEE, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlar veya belediye ekiplerince alınır.
Kazanımlar
- Değerli metaller (demir, bakır, altın, alüminyum) geri kazanılarak endüstride hammadde olarak kullanılır.
- Ağır metaller ve gazlar tesislerde güvenli biçimde bertaraf edilir.
- Kayanın madenden çıkarılmasına kıyasla çok daha düşük miktarda atıkla aynı metal elde edilebilir; doğal kaynak kullanımı düşer.
Atık ilaçlar
Doğru biriktirme ve teslim
Son kullanma tarihi geçmiş veya kullanılamaz hale gelen ilaçların bilinçsizce toprağa veya suya karışması ciddi sağlık ve çevre riski oluşturur. Sıfır Atık Yönetmeliği gereği ayrı ekipmanlarda toplanmalıdır.
Atık ilacım var, ne yapmalıyım?
- Son kullanma tarihi geçmiş veya kullanılamaz hale gelmiş ilaçları evsel atıklardan ayrı tutun.
- En yakın Aile Sağlığı Merkezindeki atık ilaç kutusuna bırakın; belediye düzenli toplar ve 1. Sınıf Atık Getirme Merkezinde tartılıp depolanır.
- Lisanslı firmalara bertaraf için teslim edilmeden önce kutuda, kırılmadan ve karışmadan saklanır.
Tekstil atıkları
Kaynağında ayrı toplama ve yeniden kullanım
Tekstil atıkları evsel atıkların yaklaşık %1.14'ünü oluşturur; yakıldığında çevresel ve ekonomik kayıp yaratır. İlçemizde 150 adet tekstil/giysi kumbarası ve kurumlara ait kutularla kaynağında ayrı toplama sağlanır; yalnızca evsel kaynaklı tekstil/giysi atıkları kabul edilir.
Sentetik ürünlerin doğada uzun yıllar bozunmadığı ve petrol türevi hammaddelerden üretildiği göz önüne alındığında, geri dönüşüm hem kaynak hem enerji tasarrufu sağlar. Atık Getirme Merkezi Tebliği ve Atık Yönetimi Yönetmeliği gereği, uygun ekipmanlarla ayrı toplama esastır.
Kullanılmış giysiler
Kazak, elbise, pantolon, kaban, mont, şapka, t-shirt, çanta, ayakkabı, bot, terlik vb.
Tekstil atıkları
Perde, örtü, nevresim, havlu, çarşaf, battaniye vb.
İlçemizde toplanan geri dönüştürülebilir atık miktarları
2024-2025 verileri
| Atık türü | 2024-2025 |
|---|---|
| Karışık ambalaj atığı | 20 ton |
| Cam atığı | 890 ton |
| Giysi atığı | 152 ton |
| Atık pil | 1,5 ton |
| Elektronik atık | 1 ton |
| Bitkisel atık yağ | 2 ton |